Lķfeyrissjóšir og verštrygging.

Žaš hefur margoft komiš fram ķ mįlflutningi forsvarsmanna lķfeyrissjóšakerfisins aš lķfeyrir sé verštryggšur. Ķ almenna kerfinu er lķfeyrir ekki verštryggšari en svo aš sjóširnir hafa heimild og lögbundna skyldu til aš skerša lķfeyri einhliša reynist žeim erfitt aš standa undir žeirri įvöxtunarkröfu sem loforš žeirra byggist į.

Ķ opinbera kerfinu er lķfeyrir verštryggšur meš rķkisįbyrgš sem erfitt er aš sjį hvernig skattgreišendur geta stašiš undir, eftir aš sjóširnir töpušu stórum hluta eigna sinna ķ kerfishruni sem ekki sér fyrir endann į.

Verštryggingin ķ lķfeyriskerfinu gerir žvķ lķtiš annaš en aš mismuna lķfeyrisžegum gróflega eftir žvķ hvort kerfiš žeir greiša ķ eša eftir žvķ hvort žeir skulda eša ekki.

Hversu vel er lķfeyrir "verštryggšur" ķ almenna kerfinu?

Fęstir sjóšsfélagar nį upp ķ lįgmarks višmiš žrįtt fyrir yfir 40 įra tilvist kerfisins ķ žeirri mynd sem viš žekkjum žaš ķ dag.

Heimtur sjóšsfélaga, sem hafa greitt ķ kerfiš ķ 40 įr eša meira, eru slįandi litlar žrįtt fyrir aš lķfeyrissjóširnir hafi frį 1979 ķ stórauknum męli fjįrfest meš verštryggšum hętti. Nęr allt launafólk sem greitt hefur ķ kerfiš ķ 40 įr eša meira žarf višbótargreišslur frį rķkinu ķ gegnum Tryggingastofnun til aš nį upp ķ lįgmarks višmiš. Rķkiš greišir yfir 41.000 einstaklingum rśmlega 53,5 milljarša į įri ķ lķfeyri eša helmingi meira en lķfeyrissjóširnir greiša śt žrįtt fyrir 60 įra tilvist. Nokkrir voru stofnašir upp śr 1950, kerfinu komiš į ķ nśverandi mynd įriš 1969 og lögbundiš 1997. Žessar tölur eru fyrir utan opinbera kerfiš.

Žaš er skiljanlegt aš gamla fólkiš klóri sér ķ hausnum yfir verštryggša lķfeyrinum sem hękkar ekki neitt. Žvķ ef hann hękkar, skeršist žaš sem uppį vantar frį rķkinu til aš nį lįgmarks tryggingavernd.

Į mešan lķfeyrissjóšir lįna fyrirtękjum verštryggš hįvaxtalįn śt į kampavķn og kavķar, žar sem eina tryggingin er veršlaus pappķrinn sem upphęšin er skrifuš į, er sjóšfélögum lįnaš śt į fasteignaveš meš 65% hįmarks vešhlutfall og sjįlfskuldarįbyrgš į fyrsta vešrétti eša meš tryggu lįnsveši. Sjóšsfélagar horfa svo į eigiš fé sitt tekiš eignarnįmi af lķfeyrissjóšum sem aftur fjįrfesta išgjöldum okkar og veršbótum ķ sama svartholiš og kom žjóšarbśinu og samfélaginu į hlišina.

Žaš sem raunverulega lagaši eignastöšu lķfeyrissjóšanna eftir hrun og til dagsins ķ dag eru rśmlega 130 milljarša veršbętur į fasteignalįnum almennings. Žessi grķšarlega eignatilfęrsla ķ gegnum verštryggingu fjįrskuldbindinga į okkar mikilvęgasta lķfeyri er afleišing órįšsķu sjóšanna ķ fjįrfestingum. Hverjir bera įbyrgš į fjįrmagni ķ umferš og óįbyrgri śtlįnaženslu sem aftur skapar veršbólgu?

Skilgreina žarf eignahlut almennings ķ fasteignum sem lķfeyri.

Meš žvķ aš skilgreina fasteignir okkar sem lķfeyri gefst lķfeyrissjóšum kostur į aš lękka vexti til hśsnęšislįna meš žvķ aš tengja įunnin lķfeyrisréttindi eignamyndun ķ fasteign. Ef lįniš rżrnar eykst eignarhlutur (lķfeyrir) en įunnin réttindi skeršast į móti og öfugt. Žetta gerir lķfeyrissjóšum skylt aš taka tillit til grķšarlegra hagsmuna sem almennir sjóšsfélagar eiga meš eiginfjįrmyndun ķ fasteignum og hefši sjóšunum veriš lagalega skylt aš taka afstöšu meš almennum skuldaleišréttingum hefši žessi skilgreining veriš til stašar. Ķ žessu samhengi žurfa lķfeyrissjóšir ekki aš berjast gegn afnįmi verštryggingar af sömu hörku og žeir hafa žegar gert hingaš til.

Ašrir kostir eins og aš lķfeyrissjóšir bindi frekar skuldbindingar sķnar ķ eigin eignamyndun sjóšfélaga sinna hafa minni žensluįhrif į innlenda fjįrmįlamarkaši og sjóšfélagar žurfa sķšur aš eiga allt undir misgįfulegum įkvöršunum misviturra forstjóra. Lķfeyrir er óašfararhęfur og vęri žvķ ómögulegt aš hirša žennan mikilvęga eignahlut okkar ef ófyrirsjįanleg įföll dynja yfir.

Žeir lķfeyrisžegar sem standa best ķ dag fóru skuldlausir į lķfeyri og höfšu žak yfir höfušiš sem įrangur ęvistarfsins ķ staš innihaldslausra loforša.

Frį įrsbyrjun 2008 hafa lķfeyrissjóširnir eignafęrt yfir 130 milljarša ķ veršbętur į fasteignalįnum almennings.

Žetta eru tölur fyrir utan žį tryggingafręšilegu leišréttingu sem sjóširnir įttu aš nį ķ gegnum hśsnęšis skuldabréfavafninginn frį Lśxemborg sem SĶ kom yfir til lķfeyrissjóšanna į vildarkjörum til aš laga skelfilega stöšu žeirra į kostnaš sjóšsfélaga sjįlfra.

Žaš er ljóst aš meš žessum tölum sannast sś grķšarlega mismunun į milli sjóšsfélaga sem kerfiš elur į vegna verštryggingarinnar. Žeir sjóšsfélagar sem skulda taka į sig kerfisbundna eignaupptöku til aš standa skil į lķfeyri žeirra sem skuldlausir eru. Skżrasta dęmiš eru sjóšsfélaga lįnin žar sem flestir lķfeyrissjóšir lįna aš hįmarki 65% af fasteigna mati eša metnu markašsvirši į fyrsta vešrétti į mešan fyrirtękjum er lįnaš meš litlum sem engum tryggingum eša nokkrum fyrirvörum um hįmarks skuldsetningu eša fyrirvörum um lįgmarks eiginfjįrstöšu.

Ętli skuldabréf sķmans simi 06 01 sem var klęšskerasaumaš hįvaxta kślulįn fyrir lķfeyrissjóšina fįist nokkurn tķma greitt? Eša raunverulegt virši žeirra hlutabréfa sem lķfeyrissjóširnir hafa skuldbreytt śr töpušum skuldabréfalįnum til stórfyrirtękja žar sem N1 er nżjasta rósin ķ žaš óheilla hnappagat. 

Viš žekkjum dęmi um verštryggšar skuldabréfaśtgįfur śtrįsarfélaga sem hafa fariš ķ naušasamninga nś žegar en heimtur af slķkum samningum eru afar hępnar svo vęgt sé til orša tekiš, žrįt fyrir aš vera eignafęršar ķ botn ķ bókum sjóšanna.

Į mešan kerfiš er uppfullt af innistęšulitlum verštryggšum skuldabréfum sem ekki žarf aš losa vegna grķšarlegrar sjóšsöfnunar sem nś į sér staš, geta sjóširnir hagrętt eignastöšu sinni į kostnaš žeirra sem greiša ķ kerfiš, eša į mešan išgjöldin standa undir śtgreišslum.

Nokkur dęmi eru um śtgįfur sem voru klęšskerasaumašar fyrir hįa verštryggša įvöxtunarkröfu sjóšanna og ólķklegt er aš skili sér til baka aš fullu eša nokkru leiti.

Ef viš tökum skuldabréfaśtgįfu Sķmans og förum yfir śtbošslżsingu bréfsins sem var lokaš śtboš fyrir sjóšina, śtgefiš ķ įrsbyrjun 2006, aš nafnvirši 15 milljarša og verštryggt į 6% vöxtum meš einum gjalddaga į höfušstólnum, sem er  komin yfir 20 milljarša, žann 2 Aprķl 2014.

Ķ efnahagsreikningi sķmans sem fylgir śtbošslżsingu skuldabréfanna sem heitir Sķmi 06 1 kemur fram aš į įrunum 2004 til 2005 er višskiptavild félagsins hękkuš śr 970 milljónum ķ 58.5 milljarša og langtķmaskuldir höfšu į sama tķma hękkaš śr 4.7 milljöršum ķ 44.6 milljarša į einu įri.

Žegar lķfeyrissjóširnir veita svo kślulįn ķ formi skuldabréfakaupa įn ofangreindra fyrirvara žegar fyrrgreindar upplżsingar eru aš fullu ljósar ķ śtbošsgögnum hljóta sjóšsfélagar aš spyrja sig hvort sjóširnir hafi fariš eftir 36gr. Laga um samspil įvöxtunar og įhęttu.   

36. gr. Stjórn lķfeyrissjóšs skal móta fjįrfestingarstefnu og įvaxta fé sjóšsins meš hlišsjón af žeim kjörum sem best eru bošin į hverjum tķma meš tilliti til įvöxtunar og įhęttu.

Sjį višhengi meš grein minni žar sem hęgt er aš skoša žessa ótrślegu skuldabréfaśtgįfu.

Mörg dęmi eru um śtgįfur sem žessar og annaš dęmi sem ég hef skrifaš um eru lįnveitingar lķfeyrissjóšs Stafa til N1. Starfsmenn N1 eru skyldašir til aš greiša ķ Stafi og N1 er stęrsti skuldari Stafa.

Ķ stjórn og varastjórn Stafa er svo starfsmašur N1 og stjórnarmašur ķ VR įsamt fyrrverandi formanni rafišnašarsambandsins, en launafólki til mikillar lukku varš einum sirkusapanum fęrra žegar hann lét af störfum.

Žaš vęri įhugavert aš vita hvert raunverulegt tap sjóšsins veršur vegna falls N1. 

Žar sem lķfeyrissjóširnir hafa veriš aftarlega į merinni varšandi heimtur af slķkum lįnveitingum į kostnaš verštryggingar og hįrra vaxta hlżtur aš vakna sś spurning hvort megin tilgangur sjóšskerfisins sé aš dęla óįbyrgum og óöruggum śtlįnum śt ķ atvinnulķfiš sem į helming stjórnarsęta ķ sjóšunum og ķ raun stjórnar kerfinu?

Žó stórt sé spurt er spurningin ešlileg vegna žess hversu mikilla trygginga sjóširnir krefja eigin sjóšsfélaga sem aftur eiga aš njóta góšs af įvinningi ęvistarfsins eftir aš vinnuskyldu lķkur.

Meš óskiljanlegri įhęttusękni brutu nokkrir sjóšir lög um skyldutryggingar lķfeyrisréttinda meš gerš afleišusamninga. Samkv.lögum nr.36 er sjóšunum heimilt aš gera afleišusamninga sem draga śr įhęttu sjóšsins.

Raunin er aš sjóšir eins og lķfeyrissjóšur verslunarmanna sem gerši afleišusamninga į móti 40% af heildareignum  eša öllum erlendum eignum sķnum žrįtt fyrir aš išgjöld standi undir śtgreišslum nęstu 15-17 įrin. Žjónaši žaš sjóšnum engum tilgangi aš gera gjaldmišlasamninga (afleišusamninga) til aš verja framtķšarskuldbindingar sķnar.

Erlendar eignir sjóšsins voru ķ raun verštryggšar žvķ sveiflur į gengi jafna sig śt į mun skemmri tķma en framtķšar skuldbindingar sjóšsins gįfu til kynna. Žaš er žvķ alveg ljóst aš lķfeyrissjóšur verslunarmanna gerši mjög įhęttusama afleišusamninga žar sem grķšarlegir fjįrmunir töpušust sem ekki sér fyrir endann į.

Til aš setja žetta ķ samhengi var danska krónan 1 DK į móti 1 ISK viš sķšustu myntbreytingu. 

36gr.Lķfeyrissjóšur skal takmarka įhęttu ķ erlendum gjaldmišlum ķ heild viš [50%]3) af hreinni eign sjóšsins.

Žaš merkilega er aš meš gerš gjalmišlasamninga sįu sjóšstjórnir til žess aš erlendar fjįrfestingar bįru eingöngu nafnįvöxtun erlendra veršbréfasjóša eftir aš gengis/verštrygging erlendra eignasafna var samin burt. Sś įvöxtun er aftur töluvert undir gildandi višmiši 3,5% raunįvöxtunar reglunnar og žvķ ljóst aš sś regla var einnig brotin meš gerš gjalmišlasamninga.      

Žaš var žvķ ekki aš undra aš rannsóknarnefnd alžingis gerši alvarlegar athugasemdir viš ótrślega įhęttusękni lķfeyrissjóša viš gerš gjaldmišlasamninga.

Var sś įhęttusękni svo ótrśleg ķ ljósi nįinna tengsla sem ęšstu stjórnendur höfšu viš žau félög og fjįrmįlafyrirtęki sem samningarnir voru geršir viš? Voru žetta mešvitašar eignatilfęrslur sem fóru śr böndunum?

Einnig er įhugavert aš skoša opinber gögn śr kauphöll ķslands, 20 stęrstu, sem er yfirlit yfir tuttugu stęrstu eigendur tuttugu stęrstu fyrirtękja į markaši. Žar er hęgt aš sjį hvernig nokkrir stęrstu sjóširnir unnu nįiš saman ķ fjįrfestingum įrin fyrir hrun og einnig athyglisvert ef skuldabréfalįn sjóšanna til fyrirtękja er skošuš ķ žvķ samhengi, hvaša sjóšir stóšu meš hvaša višskiptablokkum osfrv. Stafir voru meš sterka stöšu ķ N1, Lķfeyrissjóšur verslunarmanna og Gildi unnu nįiš saman og tóku grķšarlega sterka stöšu meš félögum tengdum Bakkavarabręšrum og Kaupžingi. Stapi fjįrfesti duglega sušur meš sjó, Almenni lķfeyrissjóšurinn sem var hżstur ķ Glitni tók sterka stöšu meš Baugsfélögum og svo mętti lengi telja.

Tengslin eru nokkuš skżr en óskiljanleg žegar kemur aš hag hins almenna sjóšsfélaga sem žarf aš sśpa seišiš af tapinu ķ formi skeršingar į lķfeyrisréttindum og eignaupptöku ķ formi veršbóta.

Ķ samžykktum flestra lķfeyrissjóša mį finna klausu sem žessa: Įkvaršanir sem eru óvenjulegar eša mikils hįttar skal framkvęmdastjóri ašeins taka meš sérstakri įkvöršun stjórnar.

Flestar įkvaršanir um meirihįttar rįšstöfun į fjįrmunum lķfeyrissjóša, hvort sem um lįn til fyrirtękja eša afleišusamninga, fara sjaldan eša aldrei fyrir stjórnir. Meirihįttar įkvaršanir eru oftast teknar af fįmennum hópi bakherbergisstjórnenda,sjóšsstjóra og framkvęmdastjóra.

Fjįrfestingar tengdar atvinnulķfinu eru žęr fjįrfestingar sem sjóširnir hafa tapaš hvaš mest į. Er ekki rįš aš skoša žęr stašreyndir įšur en venjulegt fólk er sakaš um óheilindi gagnvart gömlu fólki viš žaš eitt aš leita réttar sķns vegna forsendubrests sem er į įbyrgš žeirra sem m.a. stjórna kerfinu og žykjast sitja ķ traustu umboši alžżšunnar.

Ķ ljósi žess aš sjóšsfélagar sjįlfir hafa lķtiš sem ekkert aš segja um hverjir stjórna eftirlaunasjóšum okkar og stjórnirnar sjįlfar koma sjaldnast aš įkvaršanatöku um einstakar fjįrfestingar, į hugtakiš fé įn hiršis einkar vel viš. 

Žaš er ljóst aš hį įvöxtunarkrafa lķfeyrissjóšanna og verštrygging skiptir engu mįli um afkomu žeirra og hag sjóšsfélaga sjįlfra, nema til hins verra. Nś žegar hafa sjóširnir tryggt sér veršbętur upp ķ rjįfur af flestum verštryggšum eignasöfnum sķnum og er löngu fariš aš flęša yfir žį fötu.

Ķ lķfeyrismįlum hafa ašilar vinnumarkašarins nįš saman um aš skrśfa lķfeyirisišgjöld ķ 15,5% fyrir įriš 2020. Žaš hlżtur aš vera lįgmarkskrafa skattgreišenda aš sömu ašilar geri grein fyrir žvķ hvernig sjóširnir ętli aš standa af sér kerfisbundin įföll fjįrmįlamarkaša įšur en žeir hękka išgjöldin sem voru hękkuš sķšast um 20% įriš 2006 eša śr 10 ķ 12%. Ekki hefur spurningum veriš svaraš eins og um 500 milljarša halla į opinbera kerfinu sem skattgreišendur žurfa aš brśa nęstu įrin og žeirri lykilspurningu hvort žetta sjóšsöfnunarfyrirkomulag gangi į annaš borš upp. 

Atvinnurekendur kvarta sįran undan žvķ aš žaš séu engar fjįrfestingar ķ atvinnulķfinu į mešan lķfeyrissjóširnir kvarta undan žvķ aš lķtiš sé um fjįrfestingakosti.

Žeir einstaklingar sem kvarta mest yfir žessu įstandi eru ķ forsvari fyrir bįša žessa hópa. Er ašgeršarleysiš og uppgjöfin mešvituš leiš til aš tryggja sérhagsmunahópum völd og til aš tryggja ašilum vinnumarkašarins, sem eru oršnir rķki ķ rķki, sķfellt stęrri hluta af heildarlaunum og launakostnaši einstaklinga og fyrirtękja meš žvķ aš hękka išgjöld ķ lķfeyrissjóši og meš stofnun endalausra sjóša innan SAASĶ sem sjóšsfélagar sjįlfir fį afar takmarkašar upplżsingar um?

Žaš er ekki įvöxtunarkrafan sem tryggir sjóšsfélögum įhyggjulaust ęvikvöld heldur gęši fjįrfestinganna og aš sjóširnir taki virkan žįtt ķ aš tryggja örugga og góša eignauppbyggingu sjóšsfélaganna sjįlfra og stušli žar af leišandi aš sjįlfbęrni okkar eftir aš vinnuskyldu lķkur.

Lķfiš er til aš njóta žess alla ęvina. Ekki bara hugsanlega eftir 67 įra aldur ef sjóšunum tekst aš sneiša hjį kerfisbundnum markašsįföllum, sem er įlķka lķklegt og varanlegur alheimsfrišur įn skulda

Žaš er óskemmtilega tilhugsun aš verša byrši į börnin sķn ķ framtķšinni ķ staš žess aš verša sjįlfbęrari og virkari žegn. Lķfeyriskerfiš bķšur einfaldlega ekki upp į annaš.

Ragnar Žór Ingólfsson

Stjórnarmašur ķ VR


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Sumarliši Einar Dašason

Žetta er mögnuš samantekt hjį žér! Ķ raun ertu bśinn aš draga saman žarna stašreyndir sem mega ekki sjį dagsins ljós en eru žó opinberar žeim sem vilja bera sig eftir žeim. Ég vona svo sannarlega aš einhverjir fjölmišlar fari aš kryfja žetta grafalvarlega vandamįl meš ķslenska lķfeyrissjóšskerfiš.
Žaš mį kannski bęta žvķ viš aš Sešlabanki Ķslands er aš bjóša lķfeyrissjóšum kaup į evrum meš eigin skuldabréfaśtgįfu (Sjį frétt hér). Žetta er ekkert annaš en rķkisnżting į lķfeyrissjóšum meš "peningaprentun".

Sumarliši Einar Dašason, 21.6.2011 kl. 12:00

2 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Lįn byggingarsjóš verkmanna um 2000 voru einu lįn sem fylgdu CIN, Ķslenskrar neysluvķsutölu sem mišar viš viš žann hluta heildar neyslu sem hękkar mest į hverjum tķma, ķ neytendakörfu Ķslenskra almennra launžega. Alžjóšlega er mišaš innlands viš Neytendaveršvķsi sem fylgir vsk. nótum tiltekinna neytenda [heimilsbókhaldi žeirra] žegar vextir til verštrygginga er įkvaršašir. Žar er sanna aš žegar almenn laun hafa hękkaš žį er ķ lagi aš fasteign[veš] verš hękki ķ samręmi įn žess aš setja žrżsting og almennar kauphękkanir. Kauphękkanir er notašir til aš auka almenna eftirspurn starfsmanna eftir vöru žjónustu erlendis.

Hér er mjög gott lögfręšlegt įlit į vešlįnstarfsemi Ķbķšlįnsjóšs og Ķslenskra lķfeyrsissjóša.  Falssjóša sem nota félagslegt śtborgunar lįnform Ķ USA frį um 1983 ķ lengri tķma en 5 įr, til aš koma greišendum ķ greišslu erfišleika og falsa eiginfé hefšbundna langtķma verštrygginga sjóša erlendis ķ alžjóšlegu samanburši.

http://stevebeede.com/2009/10/california-bans-negative-amortization-loans/

Kalifornķa, hefur aldrei leyft frekar enn önnur rķki USA aš kalla uppsveiflu verštryggingar skammtķma įhęttu lįnformiš Ķslenska og USA félagslegajafngreišluform: annuitet. Žaš er skjalafals.

Žeir sem eiga fyrir 20 % śtborgun žurfa ekki slķkt śtborgunalįn ķ USA. Žar var lišiš um 5,0% [lįntaka] plataš meš lęgri vöxtum til aš byrja meš til aš taka slķkt lįn og tališ trś um aš žeir myndu svo geta gert sér von um aš fį ešlileg 30 įra [minnst įhętta] vertyggingar sjóša lįn.

Erlendis fylgja śtlįnupphęšir žessara öruggu grunn vešlįnsjóša almennum starfsmannahękkunum og ķ framhaldi aukinn eftirspurn og hękkun veršlags.

Žess vegna veršur aš vera lįmkarks raunvaxtakrafa  į žessu sjóšum til aš greiša reišfé inn į eiginfé til aš eiga tryggja framtķšar innstreymi reišfjįr.  ÖLL lįn ķ sama sjóši=safni eru eins og nafnvaxta upphęš og aldri og fjölda og geyma reišufé žanngaš til eru greiddum upp veltusjóši=safni lokaš. Žetta eru alžjóšlegu  Prime AAA vešsöfnin sem fundust ekki į Ķslandi um 2004. Bakveš allrar skamtķma įhęttu starfsemi įhęttu fjįmįlstöfnanna, eša deilda stofnunnar.

Nóg er til aš lögum og lögfręšiįlitum ķ sišmenntuš rķkjum um vešsöfn Ķslenska geirans.  

Hér er hneyksli aš ekki skuli vera bśiš aš banna žessi CIN vešlįnform į Ķslandi. Lįnsform sem sanna fyrir śtlendingum algjörf vanhęfi Ķslendinga til aš taka įkvaršinar um lįnfshęfi og efnhagsmįl almennt.

Algengast formiš til verštyggingar er meš heildar eignveršbótum rįšgeršum og reiknuš fyrirfram til įköfšunnar Heildaskuldar sem er svo skip ķ jafnar greišslur.

Ef um er samiš aš bśiš sé aš greiša 5,0 % af lįninun į gjalda X į stenst žaš  og žį hefur skuldarinn losaš 5,0% af vešinu til sķn. Hann getur žį lķka vešsett žaš öšrum.  Veš eru eign erlendis.

Žar er nęst algengesti lįnaflokkur verštryggš lįn eftir į, köllušum ARM[http://www.freddiemac.com/corporate/buyown/english/mortgages/what_is/adjustable_rate.html], žar eru fastir vextir į öllum 5 įrum endurskošašir.  Sömu greišslur gilda ķ fimm įr.

Hér žarf ekki aš bķša eftir śttekt į sjóšstarfsemi hér. Žvķ žaš er nóg aš fara eftir reynslu og raunvķsinum. Eingin žjóš utan Ķslands verštryggir 125% af žjóšarframleišslu 2000 milljaraša į sķnum neytendum, reišfjįrs eiga uppbętur ķ 5,0% veršbólgu kosta um 100 milljarša žaš įriš ķ reišufé.  Erlendis er ekki hęgt aš hękka veršmęti eigna meš lögum og hér er žaš ekki hęgt ef 80% Ķaslendinga eru mér sammįla um um žaš sé ekki hęgt.

Hér į aš vera val um 2 alžjóšlega grunnlįnform financial investment: langtķma verštyggingar starfsemi. Reka sjóši ķ samręmi viš alžjóšlegar venjur ekki eins og einhverjar sjoppur śt ķ loftiš. 

Lįtum ekki illa mentaš Ķslenska Hįkólamenn rugla okkur ķ rķminu. Hér vantar neytendveršvķsi [viš getum žann ķ USA žar sem hann notaš viš alžjólagan vertrygginga samanburš]  og langtķma vešlįnsform.

Lögręši śttekt til aš loka eignsöfnum er til stašar. Brenna 60 kr. og hverjum 100 kr. sem starfsmašur er skyldugur til aš greiša ķ sjóša skatta er brjįlęši. Hér er hęgt aš leggja 3% af žjóšframleķšu fyrir į hverju įri til aš greiša beint ķ grunn elli tryggingar kerfi og hękka rįšstöfunartekjur almennt.   Lękka fasteignaverš til samręmis viš nżbyggingakostnaš, og hękka fasteigna  į öllum. Eftir lękkun fasteignavešmats. Fęr okkur til löglegar frjįlshyggju  og frjįls markašar. Fyrirtęki geta greitt nišur vaxtaskuldir sķnar og safnaš svo nišur ķ eigin sjóši.

Hér er ekki veriš aš hugsa um hag launfólks, hér veriš aš safna ķ falssjóš til aš mismuna Ķslendingum eftir fjölskyldutengslum, spilaš meš fįfręši menntamanna į langtķma efnahagreikningum og skorti į erlendum yfirstéttar oršforša.  ESB breytir ekki lįnsformum hér eša vöxtum. Žeir tryggja aš  sömu lįnmarks tryggingar og vextir rķki ķ ESB. Öll Rķki mega hafa hęrri tryggingar og vexti inn į sķnum markaši, ef mismuna ekki keppendum. 

Jślķus Björnsson, 21.6.2011 kl. 12:53

3 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Hér žarf ekki aš bķša eftir śttekt į sjóšstarfsemi hér. Žvķ žaš er nóg aš fara eftir reynslu og raunvķsinum. Eingin žjóš utan Ķslands verštryggir 125% af žjóšarframleišslu 2000 milljaraša į sķnum neytendum, reišfjįrs eignaveršsuppbętur ķ 5,0% veršbólgu kosta um 100 milljarša žaš įriš ķ reišufé. Erlendis er ekki hęgt aš hękka veršmęti eigna meš lögum og hér er žaš ekki hęgt ef 80% Ķaslendinga eru mér sammįla um um žaš sé ekki hęgt

Jślķus Björnsson, 21.6.2011 kl. 13:19

4 identicon

Sęll Ragnar,

Ég hafši žaš nś ekki af aš lesa allan pistilinn en meiniš er augljóst. Žaš vęri hęgt aš skrifa heilu bókahillurnar af fręšibókum sem taka til afleišinga verštryggingar og veršbólgu į eignamyndun į Ķslandi og ašferšir lķfeyrisstjóšanna viš aš hafa sķnum seglum ķ takt viš žaš umhverfi sem žeim er skapaš. En meiniš er augljóst og žaš eru ekki stjórnun lķfeyrissjóšanna.

Ķslendingar hafa vališ aš halda śti örmynnt af stolti einu. Sennilega mundi enginn hagfręšingur ķ heiminum leggja žaš til viš nokkra žjóš, sem telur 300 žśsund hręšur, aš halda śti eigin gjaldmišli. En aušvitaš fer mikiš eftir žvķ hverju Ķslenskir fręšimenn svara sömu spurningu, allt eftir žvķ hvar žeir eru ķ pólitķk og hvaša hagsmuni žeir tala fyrir. žaš er nefnilega žannig aš meš einhliša verštryggingu er žetta hęgt og hśn er ekki alslęmur kostur fyrir alla, žó hśn sé žaš fyrir okkur almśgann.

En lausnin į žessu ósanngjarna meini er ekki sś aš rįšast į lķfeyrissjóšina (sparibaukinn okkar) heldur peningastefnu sjórnvalda. Žaš ętti aš vera krafa okkar, sem eigum lķfeyrissjóšina, aš tekin verši upp sterkur alžjóšlegur gjaldmišill į Ķslandi eša Ķslenska krónan verši fastbundinn mynntkörfu gjaldmišla okkar helstu višskiptalanda.  

Birgir Mįr (IP-tala skrįš) 21.6.2011 kl. 14:23

5 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Gott aš fį žessar upplżsingar hjį žér um heildar śtborgašar lķfeyrisgreišslu.  Mišaš viš CIP USA eša UK kostar hrein reišufjįreign 2000 milljaršar um 70 milljaršar ķ verštryggingavexti žar į hverju įri.  Hér er hęgt aš byrja beingreišslu į grunn elllķfeyri strax, Hętta rekstri glatašar fjįfestingasjóša.

Žjóšaframleišsla er sögš um:  1600 milljaršar, 15% af žvķ eru um 240 milljaršar. 

Sterkir gjadmišlar byggja į sterkum vešum, öll aumingja rķki dreymir um sterkan gjaldeyrir. Žau žurfa fyrst aš byggja um sķn veš. Til aš hafa efni į aš kaupa sterkan gjaldeyri.

Hér er hęgt aš not CIP USA sem er notašur til alžjóša fjįrmįla skuldbindga ķ staš vķsutölu sem męlir žaš sem hękkar mest į Ķslandi.  Ef tekjur hękka almennt hjį neytendum ķ USA žį hękka žęr lķka hér. Sannaš er aš žį hękka verštygginga sjóšir śtlįn erlendis og fasteigna veš hękka lķka žegar almenn greišslugeta er til stašar. Ķslenska verštyggingar ašferšinn stendst ekki erlendis. Lįmarksvextir fylgja raunhagvexti mišaš viš minnst įra tķmabil žetta eru verštyggingar vextir erlendis.  YTM skammtķma įhęttu krafa eru ašalega hlutbréf ķ kauphöllum sem geta skilaš raunvöxtum umfram raunhagvöxt.    IRR verštrygginga form erlendis eru 100% örugg og fylgja langtķma raunhagvexti.

Lķfeyrissjóšir hér eru meš 50% of hįtt eigišfé ķ Alžjóšlegum samanburši. Ónaušsynlegir og brenna upp reišfé. Žaš kostar reišufé aš hękka śtlįn og veš ķ framhaldi.

Jślķus Björnsson, 21.6.2011 kl. 15:17

6 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Žaš er ekki hęgt aš skrifa heilar bękur um verštryggarsjóši ķ erlendum stöndugum rķkjum.  Žeir fylgja almennum raunhagsvexti efnahagslögsögu  og eru žrautavarsjóšir sem engin lokar til aš nį śt reišsfé aš gammi sķnu. Žeir eru stundum veš fyrir YTM skammtķma įhęttukröfu sem getur skilaš raunvöxum umfram raunhagvöxt į skammtķma tķmabilum. Flestir samt vilja ekki raunįvexti heldur örugga ódżra verštyggingu til lengri tķma litiš. Ég vil minn lķfeysissparnaš strax. Hér er hęgt aš greiša almenna elli tryggingu af fjįrlögum hvers įrs. Gefa lķfeyrisparnaš frjįlsan. Žetta er um 10% elliskattur į allar tekjur.  Žegar okkur vonandi fjölgar ekki žį er eru lķka fleiri sem greiša ženna skatt, og heilsa betri og stafsęvi lengri, og framfęrsla ódżrari.  Fjįrfestum ķ betri heilsu og lengri stafsęvi strax. Gerum fulla vinnu almennt aš raunverulegum valkosti til eiga góša elli.  

Jślķus Björnsson, 21.6.2011 kl. 15:32

7 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Stöndug rķki eiga eitt sameiginlegt aš žar eru allar efnahagsgrunn skilgreingar žęr sömu og allar fjįrmįlstęršir ķ hlutfallalegu samręmi. Į žessu byggja žeir fjįrmįla og efnahagsraunvķsindi.

Heima tilbśnar skošanir hér eru bull og vitleysa utan Ķslands.  Gjaldmišill byggir į traustum vešum. Fjįrmįlamentun į stašreyndum.   Skįlskapur er žjóšar ķžrótt Ķslendinga, en takmarkašur geiri ķ stöndugum rķkjum erlendis. Ég tel ekki gott aš bera Ķsland saman viš Kśpu, Noršur-Kóreu, Möltu eša Eistland, t.d.

Ķ grunn koma USA, Žżskaland, Sviss, Frakkland, Kanada betur śt. Jafnvel Austurrķki og Holland, Danmörk og Noregur.

Jślķus Björnsson, 21.6.2011 kl. 16:09

8 Smįmynd: Kristbjörn Įrnason

Sęl félagi, žaš er vitaš aš lķfeyrissjóširnir eru ekki verštryggšir og raunar ekki heldur lķfeyrissjóšir opinberra starfsmanna. Žeir eru allt annaš kerfi.

Opinberir starfsmenn njóta eftirlauna eftir įkvešinni reglu. Žaš žżšir ekki aš žeir séu verštryggšir heldur rįšast eftirlaunin af įkvešnum hlutfalli af žeim launaflokki sem žeir vęru aš vinna eftir ef žeir vęru viš störf.

Žaš var einmitt sś krafa sem félög innan ASĶ hafši gert kröfu um įrum saman af norręnni fyrirmynd.

Žetta almenna kerfi gengur ekki upp og žaš hefur žegar veriš sannreynt. Žaš eina sem getur gengiš er aš ķ landinu sé bara einn lķfeyrissjóšur  sem stašsettur vęri hjį Tryggingastofnun. Alli fįi sķšan sömu eftirlaun.

Kristbjörn Įrnason, 22.6.2011 kl. 00:16

9 Smįmynd: Ragnar Žór Ingólfsson

Sęll Sumarliši, Žakka innlitiš og góšar kvešjur.

Ég vona lķka aš fjölmišlar taki įžessum mįlum. sérstaklega vona ég aš sérstakur saksóknari kanni einstakar akvaršanir stjórnenda lķfeyrissjóšanna fyrir hrun sem ég tel margar vera klįr lögbrot.

Éf hef haft af žvķ įhyggjur ķ dįgóšan tķma aš lķfeyrissjóširnir leyfi rķkinu aš žjóšnżta hluta af eignasafni sjóšanna meš skuldabréfafléttum sem žessum ķ skiptum fyrir afskiptaleysi stjórnvalda af žeirri grķšarlegu spillingu og mafķósa starfsemi sem grasserar ķ lķfeyrissjóšakerfinu.

Ragnar Žór Ingólfsson, 22.6.2011 kl. 00:53

10 Smįmynd: Ragnar Žór Ingólfsson

Sęll Jślķus

Ég hef žvķ mišur ekki tķma til aš lesa allar athugasemdirnar žķnar aš svo stöddu en mun gefa mér tķma ķ žaš sķšar, žakka innlit.

Ragnar Žór Ingólfsson, 22.6.2011 kl. 00:54

11 Smįmynd: Ragnar Žór Ingólfsson

Sęll Birgir

Athugasemd žķn ber skżran vott um aš žś hefur ekki gefiš žér tķma ķ aš lesa greinina mķna sem ég skil męta vel žar sem žetta er heilmikil langlóka.

žar sem žś kemur inn į gjalmišla mįlin vil ég benda žér į aš kanski er vandamįliš stjórnlegs ešlis en ekki gjaldmišilsins sjįlfs. Stjórnvöld eru fullfęr um aš reka hér hagkerfi meš rassgatinu meš hvaša gjaldmišli sem er.  Ekki er evran fķsilegur kostur ķ dag svo ekki sé meira sagt. 

Žś lagar ekki sveifluna meš nżjum driver og žś bętir ekki söngöddina meš nżjum jakkafötum.  žaš sem mįiš snżst um og hvet ég žig til aš lesa pistil minn er aš kerfiš gengur ekki upp. Lķfeyrissjóširnir sem žér žykr greinilega afar vęnt um eru helsta įstęšan fyrir žvķ aš ekki hefur tekist aš jafna įbyrgš fjįrmagnseigenda og skuldara. kerfiš sem slķkt elur af sér grķšarlega mismunun og spillingu.

Ragnar Žór Ingólfsson, 22.6.2011 kl. 01:01

12 Smįmynd: Ragnar Žór Ingólfsson

Sęll Kristbjör, žakka innlit.

Ég kalla bakįbyrgš rķkisins į B-deild LSR verštryggingu sem er kanski full mikil einföldun į žvķ kerfi, sem er allt önnur saga.

Annars algjörlega sammįla žér um lausnina og aš Kerfiš gengur ekki upp.

Ragnar Žór Ingólfsson, 22.6.2011 kl. 01:08

13 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Hver er hlutur lķfeyrissjóša ķ Kauphöllinni į Ķsland frį 1985. Žessi sem festir reišufé į Alžjóšamęlikvarša?

Jślķus Björnsson, 22.6.2011 kl. 01:11

14 identicon

Takk kęrlega fyrir mjög mikilvęgan pistil Ragnar. Žaš er greinilega brżnna en nokkurn tķma aš rįšist verši ķ alvöru śttekt į starfsemi og stöšu lķfeyrissjóšanna.

Žór Saari (IP-tala skrįš) 22.6.2011 kl. 09:28

15 Smįmynd: Ragnar Žór Ingólfsson

Sęll Jślķus

Sį hlutur er stór. Ef žś kallar eftir gögnum um tuttugu stęrstu (tuttugu eigendur 20 stęrstu skrįšra fyrirtękja) hjį kauphöll Ķslands sķšustu įrin žį er samanlagšur eignahlutur lķfeyrissjóša ķ atvinnulķfinu einkar įhugaverš lesning. Žegar skuldabréfaeign lķfeyrissjóšanna ķ sama samhengi er skošaš veršur sś nišurstaša enn įhugaveršri.

Ragnar Žór Ingólfsson, 22.6.2011 kl. 10:08

16 Smįmynd: Ragnar Žór Ingólfsson

Sęll Žór

 Takk fyrir žaš. Vonandi sér Alžingi mikilvęgi žess aš rannsaka žįtt lķfeyrissjóšanna ofan ķ kjölin žvķ žar sitja sömu kannónurnar ķ sömu stólunum og tóku flestar lykilįkvaršanir sjóšanna ķ ašdraganda og ķ kjölfar bankahrunsins.

Žetta veršur aš rannsaka.

Ragnar Žór Ingólfsson, 22.6.2011 kl. 10:10

17 Smįmynd: Jślķus Björnsson

165/210 afföll 21 % fęrt sem tekjur og svo ķ įrsuppgjöri til hękkunnar į hreinni eign. Višskipti Lķfeyrissjóša viš Sešlabanka ķ evrum: Kauphöll millilišur. Viš fįum bensķn hękkanir.

Jślķus Björnsson, 22.6.2011 kl. 12:15

18 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Kremlverjar įttu ķtök ķ öll, žaš gekk ekki upp.  

Jślķus Björnsson, 22.6.2011 kl. 16:10

19 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Rifjum um hvernig žjóšverjar  geta sżnt lįga nafvexti į skuldbréfum 5 įra og lengri.   Žeir taka vexti til afskrifta meša afföllum.   Egjum žś fįir lįnašar 165 evrur, ķ fimm įr žį hljóšar bréfiš upp į 210 evrur.

Mismunur 45 evrur er geymdur žaš eru aš mešaltali 7 evrur į įri. Verštygging ķ 4,2% veršbólgu af 165 evrum eru 7 evrur.  Vertygging af 132 ķ tveggja į bólgu 5,3% eru 7 evrur. Fasteignir geta hękkaš ķ samręmi viš CIP USA eša CIP UK hinsvegar getur reišfé ekki gert žaš erlendis.

Žess vegna er ekki hęgt aš bóka eignveršbętur af skuldbréfum til hękkunnar hreinni eign fyrir en žęr greišast.

USA og UK reikna veršbętur į jafngreišlu lįnum fyrirfram taka ekki afföll fyrir framan višskipta vin sķna heldur afskrifa lķka veršbętur ķ sķnu bókhaldi žegar hann er farinn. Ķ Alžjóšasamfélaginu untan Ķslands er ógreitt reišufé aldrei bókaš til uppfęrslu hreinnar eignar.  Žaš er sannaš aš allir gjaldmišar rżna. Hagvöxtur er fęršur nišur ķ raunhagvöxt į fimm įra frest.   Žaš veršbólga er leišrétt.

Hér komst ég aš žvķ mjög fljótlega aš hrein eign er uppfęrš ķ samręmi viš CIN: Consumption Index Number sjįlfvirkt, lķka af reišufé.

Lķfeyrissjóšir eru nżbśnir aš lįna Sešlabanka [skattmann] evrur meš 21% afföllum og 3,2% nafnvöxtum og til višbótar okur vaxtabótum hér į lįnstķma. Žetta er ekki einu sinn tališ glępur. Ķslendingar eiga bįgt. Žetta er raunvaxta krafa į bilinu 6,0% til 8,0% minnst. Mikiš eiga sjóširnir bįgt. Allir gjaldmišlar rżrna,  en almennt halda fasteiginir verši sķnu mišaš viš raunhagvöxt ef tekjur almennings fylgja CIP USA eša UK.  Sannarlega  fylgir fasteignveriš hér lķka kaupmętti launžega [ef lög hins frjįls markašar vęru virt]. Hinsvegar gera eignveršbóta kröfur Kauphallar, ķbśšalįnsjóšs og lķfeyrissjóša žaš ekki.  Spurning er afhverju Ķsland er eina vestręna rķkiš sem leyfir eignveršbótaupptöku į almenningi.   Eru žaš nżju bókhaldshefširnar?

Jślķus Björnsson, 23.6.2011 kl. 00:59

20 Smįmynd: Sumarliši Einar Dašason

Góš įbending hjį žér Jślķus (23.6.2011 kl. 00:59). Ekki bętir svo śr skįk aš Fasteignamat rķkisins hękkaši fasteignamat į landinu verulega ķ morgun (23.06.2011). Sumstašar hękkaši žaš yfir 10%. Skrķpaleikurinn heldur įfram!

Sumarliši Einar Dašason, 23.6.2011 kl. 13:05

21 Smįmynd: Ómar Gķslason

Ašalhagnašur lķfeyrissjóša er aš mašur felli frį fyrir 67 įra aldur žį heyršir hann allt!

Sem dęmi aš sį sem er meš 250.000 ķ laun į mįnuši, žį fęr lķfeyrissjóšurinn 360.000 į įri til sķn og į 20 įr er žetta 7,2 milljónir + vextir

Ómar Gķslason, 24.6.2011 kl. 01:19

22 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Lķfeyrissjóšir veklżšsfélaga hér voru stofnašir aš Danskri fyrirmynd sem bein greišslusjóšir og byggšu upp veltu-žrautavarsjóši sem höfšu žaš hlutverka aš lįn félögum verštryggšlįn mišaš viš 30 įra raunhagvöxt. [žegar hér śtlendingar er bśnir aš leišrétta hann og viš leišrétta gengiš]. Žaš aš skuldlausa eign žegar starfsęvi lżkur, reiknašist sem 30% til 50% minni tekjužörf  og talist kostur žį. Hér  breyttust lķfeyrissjóšir ķ  svipaša og eru bśnir svipta marga ķbśa USA lķfi.  Žaš er ekki hęgt aš geyma peninga hreinni eign [eiginfé], nema greiša ķ reišufé į hverju įri žvķ sem samsvarar raunhagvexti. Dollar rżnarnaši aš veršgildi į įrunum  1970 til 2000 um 4,5% į įri. 

Ķslendingar eru fķfl aš eiga 2000 milljarša ķ hreinni eign, sem brennur upp meira en 4,5% af reišufé į hverju įri. Žrautavarsjóšir eru stęršfręšilega ekki til lengri tķma litiš įvöxtunarbęrir og fest peninga žangaš til bréfinn er greidd upp eša seld. Fasteingasparnašur kosta 2,0% ķ višhald į įri, er žess vegna ódżrari en safna gjaldeyri ķ Sjóši.

Žaš er ekkert skrķtiš aš öruggar vešlįnstofnanir erlendis halda öllum žrautavarasjóšum: hreinu eiginé [bindiskyldu ķ lįgmarki.

Jślķus Björnsson, 24.6.2011 kl. 02:55

23 identicon

Heill og sęll Ragnar Žór; lķka sem og, ašrir gesta žinna !

Afsakašu Ragnar; hversu seint ég kem til umręšunnar - en; kem žó.

Lķfeyrissjóšunum; į einfaldlega aš ŚTRŻMA, mišaš viš žęr ašstęšur, sem uppi eru ķ landinu - og išgjaldendur fį tékka sendan heim, ķ samręmi viš greišslutķma - hvers og eins.

Žessir glerhalla kontórar, meš Tugi - ef ekki Hundruš starfsamnna, eiga sér öngvan tilverurétt, framar. 

Punktur !

Meš beztu kvešjum, sem jafnan, śr Įrnesžingi /

Óskar Helgi Helgason

Óskar Helgi Helgason (IP-tala skrįš) 26.6.2011 kl. 14:48

24 Smįmynd: Anna Sigrķšur Gušmundsdóttir

Takk fyrir žetta Ragnar. Sannleikurinn er sagna bestur, og hér hefur žś sagt sannleikann į heišarlegan og skżran hįtt, um lķfeyris-žjófakerfiš, sem ekki er hęgt aš misskilja.

M.b.kv.

Anna Sigrķšur Gušmundsdóttir, 26.6.2011 kl. 15:04

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband